Uçak Perçinleri

Perçin, makine elemanlarının sökülemez bir biçimde sağlamlaştırılması için kullanılan bağlantı ekipmanıdır. Parçaların bu malzeme ile birleştirilmesine ise “Perçinleme” denir. Birleştirilecek parçaların dişlerinin olmasına gerek yoktur. Bu sebeple çok küçük parçalar dahi bu ekipman ile kolayca bağlanabilir. Söz konusu ürünün en önemli avantajı arka tarafa ulaşma zorunluluğu yoktur. Bir malzemeyi cıvata ile birbirine bağladığınızı düşündüğünüzde cıvatanın malzemenin arkasına geçmesi gerekir. Perçinde ise bu zorunluluk yoktur.

Devasa yığınları bir arada tutmak oldukça zor ve zahmetlidir. Binlerce, belki de milyonlarca parçaya sahip olan yapıları bir arada tutmak için perçinleme işlemi gereklidir. Günümüzde kaynak teknolojisi bu kadar gelişmiş olmasaydı en sağlam birleştirme aracı olarak perçinin kullanımı daha da yaygın olabilirdi.

Perçinli bağlantılar, çatlak ilerlemesine karşı çok iyi sonuç verdiği bilinmektedir dolayısıyla günümüzde değişik kaynak yöntemleri bulunmuş olmasına rağmen halen geçerliliğini sürdürmektedir. Havacılık alanında kullanılan perçin tipleri malzemesine göre; alüminyum alaşımlı perçinler, titanyum ve nikel esaslı perçinlerdir. Alüminyum alaşımları 1100, 2017, 2024, 2117, 7050, 5056 ve V-65 tipleridir. Ayrıca geometrisine göre 100 derece havşa başlı, üniversal, yuvarlak başlı, kep ve düz başlı perçinler kullanılmaktadır. Uçak yapısında kullanılan perçinler, çelikten daha güçlü fakat daha hafif olmalıdır. Korozyona neden olmamak amacıyla uçak üzerinde kullanılan metallerle birleştirme elemanları aynı cins malzemeden üretilmelidir. Bu nedenle alüminyumun magnezyum, bakır, çinko ile alaşımlandığı perçinler sıklıkla tercih edilir.

Uçakların kaynaklı bağlantılar yerine perçinli bağlantılar ile imal edilmelerinin bir nedeni, yapımında kullanılan alüminyum malzemelerin ısıya toleranslı olmamasıdır. Havacılık ve uzay üretim şirketleri, uçak gövdelerini inşa etmek için alüminyum kullanarak diğer metallerden yapılmış muadillerine göre daha çok yakıt tasarrufu sağlayan hafif uçaklar yaratabilir. Ancak alüminyum, kaynaktan gelen ısı da dahil olmak üzere ısıya maruz kaldığında zayıflar. Bu nedenle çoğu havacılık üretim şirketi perçin kullanarak eklemleri bağlamayı tercih eder.

Bir uçakta perçinli bağlantı kullanmanın en büyük yararı, kaynaklı bağlantılardan daha güçlü ve daha dayanıklı olmalarıdır. İki bileşen birbirine kaynak yapıldığında yalnızca bileşenlerin dışı birbirine birleştirilir. Öte yandan bir perçin kullanmak iki bileşeni içeriden birbirine bağlayarak daha güçlü ve daha dayanıklı bir bağlantı sağlar. Bu, özellikle uçaklar için önemlidir. Çünkü deniz seviyesinden 30.000 fit yüksekte 550 mph uçmak, uçağın eklemleri üzerinde ciddi stres yaratır.

Perçinli bağlantıların incelenmesi kaynaklı bağlantılara göre daha kolaydır. Bağlanan iki bileşenin sağlam olduğundan emin olmak için yalnızca perçinli bir bağlantının hızlı bir görsel muayenesi yeterlidir. Kaynaklı bir bağlantıyla, birleştirilen bileşenleri test etmek için bir makine veya cihaz kullanılmalıdır. Kaynaklı bir bağlantının görsel denetimini gerçekleştirmenin kolay veya etkili bir yolu yoktur. Bu nedenle havacılık ve uzay üretim şirketleri, uçaklarının hem üretim hem de bakım sürecini basitleştirmek için perçinli bağlantılar kullanır. 

 

 

 

 

Nihan ULUSOY

Metalurji ve Malzeme Mühendisliği

Marmara Üniversitesi

 

 

Kaynaklar

  • monroaerospace.com, Why are airplanes manufactured with riveted joins instead of welded ?
  • muhendistan.com, Perçin Nedir ? – Perçin Çeşitleri Nelerdir ?
  • BAŞTEKELİ, E.O., Havacılık Alanında Kullanılan Birleştirme Yöntemleri, Mühendis ve Makina, 61(699), 154-169, 2020.

 

1+

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir