Döküm Nedir ?

Metal ve metal alaşımlarının ergitilmesinden sonra hazırlanmış kalıplara dökülüp katılaşma esasına dayanarak şekillendirilmesi işlemine “Döküm” adı verilmektedir.

Elde edilmek istenen parça formundaki kalıplara akışkan haldeki metalin doldurulmasıyla döküm işlemi gerçekleştirilmiş olur. Elde edilmek istenen ürün ile kalıp boşluklarının boyutları karşılaştırıldığında kalıp boşluklarının daha büyük olduğu görülür. Bunun nedeni katılaşma ve soğuma arasındaki boyut farklılıklarının azaltılması ve bir denge sağlanmasıdır.

Döküm işlemlerinde kapalı ya da açık kalıplar kullanılabilir. Ancak yaygın olarak kapalı kalıplar kullanılmaktadır. Bu kalıplar, farklı refrakter malzemeler kullanılarak üretilmektedir. Seramik, alçı, kum ve metaller bu malzemelere örnek olarak verilebilir.

Harcanan kalıp kullanılan ya da kalıcı kalıp kullanılan döküm yöntemleri bulunmaktadır. Katılaşma sonrasında bazı yöntemlerde parçanın çıkarılabilmesi için kalıpların bozulması gerekebilir. Örneğin kum kalıplar yalnızca bir kez kullanılabilir. Fakat tam tersi durumlar da mevcuttur. Örneğin metal kalıplar birden fazla parça üretimi için defalarca kullanılabilir.

Dökme demir, çelik, alüminyum, magnezyum, titanyum gibi çeşitli malzemelerin döküm yöntemleri birbirinden farklı olabilir. Alüminyum ve magnezyum gibi hafif metallerin şekillendirilmesi parça şekline ve özelliğine bağlı olarak değişse de genellikle kalıcı kalıp kullanılan basınçlı döküm yöntemiyle üretilir.

Harcanan kalıp kullanılan döküm yöntemlerini sıralayacak olursak; kabuk kalıba döküm, kum kalıba döküm, alçı kalıba döküm ve hassas kalıba döküm diyebiliriz. Kalıcı kalıp kullanılan döküm yöntemlerine ise; metal kalıba döküm, savurma döküm ve sürekli döküm örnek olarak verilebilir.

Son olarak döküm ile şekil vermenin avantaj ve dezavantajlarına değinelim. Avantajlarına bakıldığında; karmaşık şekilli parçaların üretiminin mümkün olduğunu, başka bir işlem gerektirmediğini, seri üretime uygunluğunu, büyük parçaların üretimine elverişliliğini ve ekonomik oluşunu sıralayabiliriz. Dezavantajlarında ise; ergitme işlemi için yüksek sıcaklık gereksinimi, dökümhane yatırım maliyetlerinin yüksek oluşu, sürekli çalışma zorunluluğunun olması ve iş kazalarının oranının yüksek olması gösterilebilir.

Döküm yöntemi sıklıkla kullanılan ve bazı parçalar için olmazsa olmaz bir yöntemdir. En çok kullanılan ve üretimde önemli bir paya sahip olan döküm yöntemi “kum kalıba döküm” yöntemidir.

 

Ezgi AKSU

Malzeme Bilimi ve Mühendisliği (YL)

Eskişehir Teknik Üniversitesi 

0

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir