Dislokasyon Nedir ?

Dislokasyonlar, kristal yapılı malzemelerdeki çizgisel kusurlardır. Bir kristalin, iki bölümü arasında yapı düzeni bozulmuş bir bölge anlamına gelir. Kristal malzemelerin neredeyse tamamında bulunun bu kusurlar, katılaşma veya plastik deformasyon sırasında ya da hızlı soğumadan kaynaklanan ısıl gerilmeler sonucu oluşabilir.

Dislokasyonlar, hata olarak nitelendirilmesine karşın malzemeye faydaları da mevcuttur. Plastik deformasyon için en önemli rolü üstlenirler. Kristal malzemelerin çoğunda kalıcı deformasyon, dislokasyonlar sonucu meydana gelir. Dislokasyonlar, belirli kayma düzlemlerine hareket ederek şekil değişimine yardımcı olurlar. Bir engel ile karşılaştıklarında üst üste yığılırlar ve mukavemeti arttırırlar. Eğer malzemelerde dislokasyonlar olmasaydı, malzemelere şekil vermek ve dayanımını arttırmak mümkün olmayabilirdi.

Dislokasyonlar, kenar ve vida dislokasyonu olmak üzere ikiye ayrılırlar. Her iki türü içeren dislokasyonlar da karışık dislokasyon olarak adlandırılır.

Bir kristal yapıya yarım atom düzlemi girmesiyle oluşan basınç nedeniyle düzlemin ucundaki atomlar sıkışırken, yan kısımlarındakiler ise açılmaya zorlanır. Bu durum “Kenar Dislokasyonu” olarak adlandırılır.

Kristal yapıdaki bir düzlemde kısmen kayma şeklinde ötelenme sonucu oluşan kusurlara ise “Vida Dislokasyonu” denir.

 

Bir dislokasyonun kafeste oluşturduğu çarpılmanın yönü ve büyüklüğü “Burgers Vektörü” ile ifade edilir. Kenar dislokasyonunda Burgers Vektörü, dislokasyon çizgisine dik, vida dislokasyonunda paraleldir.

 

 

 

 

Buse İNAN 

Metalurji ve Malzeme Mühendisliği

Gazi Üniversitesi

 

 

Kaynak : William Calister, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği

                    

 

 

0

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir