Basınçlı Döküm Nedir ?

Basınçlı döküm, ergimiş metalin yüksek basınç altında bir kalıp boşluğuna doldurulması temeline dayanan döküm tekniğidir. Elde edilmek istenen şekil için öncelikle bir kalıp boşluğu oluşturulur ardından şekillendirilmiş bu kalıp yardımıyla döküm gerçekleştirilir. Bu işlem sırasında bir enjeksiyon kalıbına benzer şekilde çalışan iki sertleştirilmiş takım çeliği kalıbı kullanılır. Çoğu pres döküm işlemlerinde; çinko, bakır, alüminyum, magnezyum, kurşun, kalay ve bu maddelerin alaşımları kullanılır. Dökülen metalin veya alaşımın türüne bağlı olarak, sıcak veya soğuk kamara makineleri kullanılır.

Sıcak kamara makineleri ilk olarak metal kaplara, silindirlere ve pistonlara zarar vermeyen ve aşındırmayan çinko veya daha düşük ergime noktalı alaşımlar için kullanılır. Teknolojinin her geçen gün daha da gelişmesi ile daha yüksek sıcaklıktaki ergime noktalarına sahip malzemelerin geliştirilmesi, bu ekipmanların magnezyum alaşımları için de kullanımını mümkün kılmıştır. Sıcak kamara makinelerinin çalışma prensibini incelediğimizde; enjeksiyon mekanizması makineye bağlı bir fırında erimiş metale batırılır. Piston yükseldikçe, ergimiş metalin silindiri doldurmasına izin veren bir port açılır. Piston aşağıya doğru hareket ederken portu kapatır, erimiş metali nozul boyunca kalıba zorlar. Metal katılaştıktan sonra, piston geri çekilir, kalıp açılır ve ortaya çıkan döküm çıkarılır. Sıcak kamara makinelerinin özelliklerini incelediğimizde ise çalışmasının oldukça hızlı olduğu söylenebilir. Döngü süreleri, yaklaşık 30 gramdan daha az ağırlığa sahip küçük bileşenler için bir saniyeden az, 500 gram ve üzeri olduğunda ise bir döküm için otuz saniyeye kadar ulaşabilmektedir. 

Soğuk kamara makineleri ise sıcak kamara makinelerine göre farklılıklara sahiptir. İlk olarak, enjeksiyon pistonu ve silindir ergimiş metale daldırılmamıştır. Ergimiş metal, elle veya otomatik kepçe ile bir port veya boşaltma yuvasından soğuk bölmeye dökülür. Hidrolik olarak çalıştırılan, ileri doğru ilerleyen bir piston yardımıyla yüksek basınçlarda, metali kilitli kalıba zorlayarak sızdırmaz hale getirir. Ayrıca bir soğuk kamara makinesinde kalıp boşluğunu doldurmak için gerekenden daha fazla ergimiş metal hazneye dökülür. Bu işlem, boşluğu döküm alaşımı ile sağlam bir şekilde doldurmak için yeterli basıncı sürdürmeye yardımcı olur.  Bir soğuk kamara makinesinin çalışması pota ile doldurma işlemi nedeniyle sıcak bölmeli bir makineden daha yavaştır. Yüksek ergime noktalı döküm alaşımları için soğuk kamara makineleri kullanılır çünkü piston ve silindir malzemeleri ergimiş metale daldırılmadıkları için daha az aşınmaya maruz kalırlar.

Döküm ekipmanı ve metal kalıplar gibi malzemeler yüksek sermaye gerektirmektedir. Kalıp döküm kullanarak parçaların imalatı nispeten daha basittir ve yalnızca dört ana adımı içeren bir işlemdir. Bu da parça başına artan maliyeti düşük tutar. Ancak basınçlı döküm işlemlerinde ise özellikle büyük miktarlardaki basınçlı dökümler küçük ve orta ölçekli dökümlere göre daha uygundur. Bu nedenle basınçlı döküm, diğer tüm döküm işlemlerinden daha fazla döküm üretmek için kullanılır. Basınçlı dökümlerin kalitesi, döküm standartları düzeyinde düşünüldüğünde çok verimli ve etkilidir.

 

 

Oğuzhan TÜRKYILMAZ

Metalurji ve Malzeme Mühendisliği

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

 

 

Kaynaklar

  • paceind.com, What is die casting ?
  • wikipedia.org, Die Casting.
0

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir